تبلیغات
سفیر قانون - قاعده ی ضمان ید ( پایانی )
دست نوشته های شخصی

قاعده ی ضمان ید ( پایانی )

نویسنده :جواد مزروعی
تاریخ:یکشنبه هجدهم آبانماه سال 1393-04:04 قبل از ظهر

استثنایی بر قاعده ی ضمان ید :

ــ به موجب قاعده ی ضمان ید ، اصل بر اینست که ؛ هر کس مالی را از دیگری بدون مجوز به

  تصرف درآورد ، ضامن استرداد عین و پرداخت خسارت تلف و جبران منافع زمان تصرف مال

  است .

ــ اما ، بر این قاعده ، استثنایی است ، و آن یدامین ( تصرف مال دیگری با اجازه ی صاحب

مال ) می باشد . به موجب این استثناء ، بعضی از ایادی که بر مال غیر مستقر می گردد ،

متصرف در قبال اصل و تلف مال مورد تصرف ( در شرایطی ) ضامن خسارت نیست .

مستند عدم ضمانت یدامین :

1 ــ آیه ی ، ما علی المحسنین من سبیل ( سخت گیری بر اشخاصی که می خواهند

       احسان کنند نیست . )

2 ــ حدیث نبوی ؛ لیس علی الامین الا الیمین ( بر شخص امین جز سوگند چیزی نیست )

اقسام یدامین :

1 ــ وقتی متصرف ( امین ) از طرف مالک یا قائم مقام شرعی و قانونی او ، مأذون به تصرف

      باشد . مثل ؛ اجاره / عاریه / شریک / مضارب و ......

2 ــ دیگر زمانی که مالی در معرض تلف باشد به مسلمین جواز شرعی داده شده که در آن

      تصرف کنند . مثل ؛ مال پیدا شده ( لقطه ) . که پیدا کننده مال در صورتی که قصد بهره

      برداری و خیانت نداشته باشد ، یدش امانی و لذا در صورت تلف مال پیدا شده ، ضامن

        نیست . ( جواز در این نوع ید امین ، حکم شرع است ) .

استثنایی بر استثنای عدم ضمانت امین :

اگر عدم ضمانت امین را اصلی بدانیم بدین معنی که ؛ امین در صورت تلف مال مکلف به

جبران خسارت نیست ، استثنایی بر این اصل است . بدین معنی که امین هم ضامن

جبران تلف مال خواهد بود .

مواردی که امین ضامن می شود :

1 ــ وقتی که امین در مال مورد تصرف تعدی و تفریط کند که در این صورت امین قطعاً در قبال

      تلف مال ضامن است .

2 ــ وقتی که در زمان تصرف ، تعدی و تفریطی صورت نگرفته ولی در عین حال ، متصرف

ضامن جبران خسارت تلف مال است . این موارد و مصادیق عبارتنداز :

الف ــ ضمانت عین معامله : ( ضمانت خریدار )

مثلاً وقتی شخصی که قصد خرید کالایی را دارد ( مثلاً ، ظرفی بلور ) و آن کالا را برای

ملاحظه و ارزیابی اوصاف به دست می گیرد ، و کالا از دستش می افتد و می شکند و

خسارت می بیند . در این حالت گرچه تعدی و تفریطی صورت نگرفته ، ولی خریدار ضامن

جبران خسارت تلف کالاست . در این مورد ، خریدار از طرف فروشنده جواز ملاحظه ی کالا را

داشته و لذا در قبض مال مأذون بوده است

ب ــ ضمانت تلف قبل از قبض : ( ضمانت فروشنده )

بنابر قاعده ی ؛ [ کل مبیع تلف قبل قبضه فهو من مال البایع ] . هر مبیعی قبل از قبض

تلف شود ، از مال بایع محسوب می شود ، اگر مال ( مبیع ) قبل از قبض مشتری ( نزد

فروشنده ) تلف شود ، در صورت مطالبه ی مشتری ، بایع ضامن پرداخت ثمن کالای پرداخت

شده ، یا مثل ویا قیمت کالاست . ( هر چند فروشنده تعدی و تفریطی هم نکرده باشد . )

ج ــ ضمانت صنعتگران و کارگران :

ــ اگر کارگر و صنعتگری مواد اولیه ای را از مالک بگیرد ( تا مثلاً ، پیراهن درست کند ) و مال

(حتی ) بدون تعدی و تفریط و خروج از حد اذن مالک ، تلف شود در قبال مالک ضامن است .

( نظر برخی ار فقها بنابر قاعده ی اتلاف )

ــ برخی دیگر فقها را نظر بر آنست که ؛ ضمانت کارگر و صنعتگر در قبال صاحب مال وقتی

است که عامل ( کارگر ) از حد اذن مالک خارج و موجب خسارت به مال گردد . ( زیرا ، صنعتگر

از طرف مالک در ساخت مأذون است و اذن دافع ضمان است . مگر صنعتگر از حد اذن مالک

خارج شود . )

رد این نظر : مالک به صنعتگر اجازه ی اصلاح و ساخت کالایی را داده ، نه خرابی و تلف

مال را . لذا ، اذن مالک دافع ضمان اتلاف نیست .

د ــ ضمانت باربران :

در خصوص ضمانت باربر در حمل و انتقال کالا و تلف و خسارت به آن دو نظر وجود دارد :

ــ طبق قاعده ی اتلاف باربر ضامن است .

ــ چون خسارت وارده به مال در حال حمل ، به علت حادثه ای و سقوط مال بوده و باربر

نقشی در آن نداشته ، مورد از مصادیق تلف است و نه اتلاف . لذا باربر ضامن تلف کالا نیست

ه ــ ضمانت در قبال مال قبض شده به عقد فاسد :

اگر به موجب عقد فاسدی ، مالی قبض شود دو طرف عقد نسبت به اموال رد و بدل شده

ضامن هستند . مثلاً ، بیعی به عقد فاسد صورت می گیرد . و کالا را خریدار و ثمن را

فروشنده قبض می کنند . در چونین عقدی خریدار نسبت به استرداد کالا و در صورت تلف

جبران خسارت ضامن است . و فروشنده نسبت به استرداد ثمن و در صورت تلف ، جبران

خسارت ضامن خواهد بود .

مستند شرعی این مسئله ، قاعده ی ؛ [ ما یضمن بصحیحه ، یضمن بفاسده ] است .

به معنای ؛ هر آنچه صحیح آن ضمان آور باشد ، فاسد آن هم ضمان آور است . در موارد

پنجگانه اخیرالذکر ، متصرف امین گرچه مرتکب تعدی و تفریطی نشده در قبال تلف مال ضامن

خواهد بود .

نکات پایانی :

1 ــ قاعده ید : از جمله ی قواعد فقهی است ( و نه قاعده ی اصولی )

2 ــ تعریف تفریط : تفریط آن است که شخص حافظ مال ، درست مال را حفظ نکند و در

نگهداری آن سستی نماید به گونه ای که مال ضایع یا تلف شود . مثل ؛ سستی نگهبان در

حفظ مال که موجب تلف آن شود .

3 ــ تعریف تعدی : تعدی آن است که شخص امین بر خلاف معهود یا معروف در مال مورد

امانت تصرف کند . مثل اینکه ، امین لباسی را از مالک می گیرد تا نگهداری کند ، ولی از آن

استفاده کرده و آن را می پوشد . در اینجا امین ، که قرار بوده فقط لباس را نگهداری کند ،

تعدی کرده و آن را مورد استفاده قرار داده و پوشیده است .

4 ــ تفاوت تعدی و تفریط :

ــ تفریط غالباً جنبه ی انفعالی ( کوتاهی در امری ) ، غیر عمدی و غیر خائنانه دارد .

ــ تعدی ، جنبه ی فاعلی ( استفاده خارج از اجازه داده شده ) ، عمدی و خائنانه دارد .

نکته :

اگر در مورد تعدی و تفریط بین مالک و متصرف اختلافی پیش آید و به دادگاه رجوع کنند ؛

ــ مالک باید اقامه ی دلیل بر تعدی و تفریط متصرف کند .

 ــ و چون متصرف در مقام انکار است به موجب حدیث نبوی، [ لیس علی الامین الّاالیمن]

برای انکار تعدی و تفریط باید قسم بخورد .

 

                             *****************

 

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Cialis generic
دوشنبه هفتم خردادماه سال 1397 03:02 قبل از ظهر

Amazing tons of wonderful information.
cialis billig cialis side effects achat cialis en suisse generic cialis tadalafil warnings for cialis deutschland cialis online tarif cialis france cialis 5 mg para diabeticos prix cialis once a da order a sample of cialis
Buy cialis online
جمعه هفتم اردیبهشتماه سال 1397 07:33 بعد از ظهر

Good info. Thanks.
generic cialis 20mg uk cialis online holland buy cialis cialis kamagra levitra buy cialis sample pack cialis rckenschmerzen we use it cialis online store cuanto cuesta cialis yaho click here cialis daily uk generic cialis review uk
Tadalafil
سه شنبه چهارم اردیبهشتماه سال 1397 05:26 قبل از ظهر

Really quite a lot of good knowledge!
where can i get viagra online online viagra buy viagra for cheap prices buy viagra super active buy viagra over the counter buy viagra where buying generic viagra viagra order online how to purchase viagra viagra buy uk
Cialis canada
جمعه هفدهم فروردینماه سال 1397 09:04 بعد از ظهر

Regards! Numerous knowledge.

generic cialis levitra cialis savings card click here take cialis acheter du cialis a geneve viagra vs cialis cialis prices in england cialis generico postepay brand cialis generic cialis coupons printable cialis canada
Cialis prices
جمعه سوم فروردینماه سال 1397 05:57 بعد از ظهر

You stated it exceptionally well!
cialis for bph cialis patentablauf in deutschland acheter cialis kamagra cialis for daily use generic cialis cialis dosage amounts pastillas cialis y alcoho best generic drugs cialis buy brand cialis cheap cialis professional from usa
Buy generic cialis
دوشنبه بیست و هشتم اسفندماه سال 1396 12:37 قبل از ظهر

Excellent content. Many thanks.
cialis 100mg suppliers cialis tablets australia buy cialis online cialis purchasing cost of cialis per pill cialis rezeptfrei sterreich cialis professional from usa tarif cialis france cialis per paypa cialis 20mg preis cf
Jayne
جمعه هفدهم آذرماه سال 1396 06:08 بعد از ظهر
I've been surfing on-line more than three hours these days, yet
I by no means discovered any fascinating article like yours.
It is lovely value sufficient for me. Personally, if all webmasters and bloggers made good content
as you did, the net shall be much more useful than ever before.
Foot Issues
سه شنبه هفدهم مردادماه سال 1396 01:47 قبل از ظهر
Wow that was strange. I just wrote an very long comment but
after I clicked submit my comment didn't show up.
Grrrr... well I'm not writing all that over again. Anyways, just
wanted to say great blog!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر