تبلیغات
سفیر قانون - قواعد دوازده گانه ی مبنای مسئولیت مدنی /قاعده ی تسبیب /(1)
دست نوشته های شخصی

قواعد دوازده گانه ی مبنای مسئولیت مدنی /قاعده ی تسبیب /(1)

نویسنده :جواد مزروعی
تاریخ:دوشنبه بیست و یکم اسفندماه سال 1391-11:41 بعد از ظهر

سوم ـ قاعده ی تسبیب :

آقای دكتر مدنی در كتاب خود ، قاعده ی تسبیب را به عنوان سومین قاعده ی مبنای

مسئولیت مدنی جبران خسارت ذكر نموده است .

سخن ایشان :

هرگاه شخص مالی را بطور مستقیم تلف نكند ، اما برای تلف كردن آن سبب سازی كند ،

عمل او را اتلاف به تسبیب گویند . مسبب مسئول خسارتی است كه از این راه باعث شده

است . مسبب به كاری دست می زند كه زمینه ی اتلاف را فراهم می نماید .

خلاصه اینكه :

ـــ بین كاری كه مسبب كرده و تلف رابطه علیت وجود ندارد .

ـــ تسبیب در صورتی ضمان آور است كه در نظر عرف تجاوز وعدوان باشد .

ـــ در تسبیب بر خلاف اتلاف وجود تقصیر شرط ایجاد مسئولیت است .

                                              ************

تعریف تسبیب : آنست كه شخصی در تلف كردن مال و جانی خود دخالت نداشته بلكه

     سبب آن اتلاف بوده است مثل اینكه : شخصی در مسیر عام چاهی حفر كند و دام   

     دیگری ، در آن چاه بیفتد و بمیرد . تسبیب را اتلاف غیر مستقیم گفته اند .

سبب و علت :

سبب :آنست كه ؛ از وجودش ، وجود دیگری لازم نیاید ولی از عدمش ، عدم دیگری لازم

            بیاید .

علت : آنست كه ؛ از وجودش ، وجود دیگری لازم آید و از عدمش ، عدم دیگری .

توجه :

علت و سبب با وجود مشابهت ، دو چیز متفاوت هستند . بدین ترتیب ؛ در تسبیب

عمل مسبب مستقیماً و مباشرتاً مال دیگری را تلف نمی كند ، بلكه اگر مسبب آن عمل را

انجام نمی داد ، تلف مال دیگری رخ نمی داد .

فعل مسبب :

1 ـ فعل مثبت : فعلی است كه انجام آن سبب تلف مال دیگری گردد . مثل ؛ اینكه ، كسی

پوست موزی در خیابان اندازد و دیگری بر روی آن بلغزد و پایش بشكند .

2 ـ فعل منفی : ترك فعلی است كه سبب خسارت به دیگری شود . مثل اینكه ؛ مأمور راه

آهن به علت عدم تعویض به موقع خط راه آهن موجب تصادف دو ترن شود .چه ورود خسارت

به علت فعل مثبت باشد و چه منفی ، تسبیب محقق شده است . تسبیب قاعده ی مجزایی

ندارد و به دنبال شرح قاعده ی اتلاف می آید ولی در بررسی فقهاء از آن به قاعده ی تسبیب

نام برده اند .

مستندات قاعده ی تسبیب :

1 -  اتفاق و اجماء فقها مبنی بر ضمان ناشی از تسبیب .

2 – روایت / خبر

بررسی اخبار مستند قاعده ی تسبیب :

یكم – صحیحه ی حلبی : كل شیئ یضرُ بطریق المسلمین ، فصاحبه ضامن لما

یصیبه . (وسایل الشیعه ) .

حلبی می گوید ؛ از امام صادق حكم قضیه ی شخصی كه چیزی در راه دیگری قرار دهد ،

بطوریكه مركب آن شخص در برخورد با آن رم كند و صاحبش را به زمین زد چیست ؟ ایشان

پاسخ دادند ؛ هر چیزی كه درراه مسلمین به آنان ضرر بزند ، صاحب آن چیز ، ضامن پی

آمدهای آن خواهد بود .

توضیح :

حدیث گویا ست و تنها نقطه ی ابهامش در این است كه ضمانت را در قبال مسلمین ذكر

نموده است .

ـــ آیا ، چون محل طرح سئوال جامعه ی مسلمین بوده این حصر صورت گرفته ؟

ـــ و یا نه ، مسئولیت جبران فقط منجر به تسبیب در اتلاف مال مسلمان است . و لذا اگر

مركب غیر مسلمانی در این قضیه رم كند و زیانی به شخص برسد ، مسبب مسلمان ضامن

نیست ؟ در این صورت از این مستند نمی توان قاعده ای ساخت ، كه شامل بخشی از افراد

نمی شود .

دوم ـ صحیحه زراره : علیه ضمان لانّ كل ّ من حفر بئراً فی غیر ملكه كان علیه

ضمان ( وسایل الشیعه )

زراره می گوید : از امام صادق پرسیدم ؛ حكم قضیه ی شخصی كه در ملك دیگری ( غیر ملك

خودش ) چاهی كنده و عابری در حین عبور در آن بیفتد چیست ؟ ایشان پاسخ دادند ؛ حفر

كننده ضامن است . زیرا هر كس در ملك غیر خود چاهی حفر كند ، ضامن است .

توضیح :

حصری كه در مستند قبلی بود در این روایت نیست . مفهوم مخالف این بیان آنست

كه ؛ اگر كسی در ملك خود چاهی حفر كند و دیگری در آن سقوط كند ، ضامن نیست !! . به

نظر می رسد ، این پرسش در خصوص موردی خاص بوده ( منظور چاه كنی و آنهم در ملك

دیگری . ) و لذا بعید است به تنهایی بتوان آن را مستند قاعده تسبیب قرار داد . و نیز این

 روایت برای آنست كه ، مسبب را ضامن قلمداد كند ، نه مالك را . در حقیقت این حكم برای

بری الذمه نمودن مالك غیر مقصر است . زیرا وقتی كسی در چاهی كه در ملكی حفر شده

می افتد ، ابتدا ضمانت دامن مالك را می گیرد كه چرا چاه را بدون حفاظ و در پوش رها كرده

كه چونین اتفاقی افتاده . بعد معلوم می شود كه مالك حفر كننده چاه نیست . و حفر كننده

شخص دیگری است . در اینجاست كه ضمانت از مالك برداشته می شود و متوجه حافر می

گردد . پس از این حدیث نباید چونین استنباط گردد كه مالكیت رافع مسئولیت مدنی است هر

آنكه در ملك خود كه بدون حصار است چاهی بدون حفاظ حفر كند ، البته كه در صورت سقوط

كسی در آن ضامن است . ( خواننده محترم در تصور ملك ، ملك زراعی بدون حصار را در نظر

داشته باشد . )

نتیجه اینكه :

ـ اگر كسی در ملك خود چاهی بدون حفاظ و سرپوش حفر كند . ضامن سقوط

دیگری در آن چاه است .

ـ اگر كسی در ملك دیگری چاهی حفر كند ، مالك ضامن سقوط دیگری در چاه

نیست بلكه ضامن حافر است .

سوم ـــ موثق سماعه :

    سماعه می گوید از امام صادق در خصوص حكم كسی كه چاهی در خانه ی خودش

          حفر می كند و دیگری در آن می افتد پرسیدم . ایشان بیان داشته اند ؛ اگر چاه در

          ملك خودش باشد ، باعث ضمان نیست . اما اگر در ملك غیر یا معبر عام حفر شده

      باشد و دیگری در آن بیفتد ، موجب ضمان است . ( وسایل الشیعه )

توضیح :

در این روایت به پرسش سماعه توجه نمایید ؛ اگر كسی در خانه ی خود . . . . . پس مطلق

ملك رافع مسئولیت نیست ، بلكه اگر كسی در ملك محصور خود ( خانه ی خود و یا باغ خود و

 . . . . . ) چاهی كند و دیگری در آن بیفتد ضامن نیست . در پاسخ امام ، به نظر می رسد

منظور از ملك ، مطلق زمین در مالكیت نیست . بلكه چون در پاسخ « خانه » آمده منظور

اینست كه حافر بر آن خانه مالكیت دارد . بدین ترتیب این مستند نظریه ی نگارنده در حدیث

قبلی را نفی نمی كند .

چهارم ـ خبر سكونی : قال رسول الله ( ص ) ؛ من اخرج میزاباً أو كنیفاً أو اوتدواو

تداً أو أثق دابهً أو حفر شیئاً فی طریق المسلمین فأصاب فعطب فهوله ضامن (

وسایل الشیعه )

سكونی خبری را از امام صادق نقل می كند كه ایشان روایت بالا را از حضرت نبوی نقل كرده

 است . معنای حدیث اینست كه ؛ هر كس ناودانی یا گودالی در راه مسلمین ایجاد كند یا

میخ یا افسار مركبش را بكوبد ، یا چاهی در راه مسلمین حفر نماید و كسی به آنها اصابت

كند و به زمین بیفتد ، مرتكب این اعمال ضامن است . در این خبر ، موارد چندی كه ممكن

است سبب ورود خسارت به دیگری شود بر شمرده شده و بدین لحاظ جامعیت بیشتری به

قاعده ی تسبیب داده است . نكته ی قابل توجه معبر بودن محل سبب های منجر به زیان

است .

                                       *****************




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Viagra kopen Amersfoort
سه شنبه بیست و نهم خردادماه سال 1397 06:34 قبل از ظهر
I am sue thiѕ piece of writing һas touched all the internet viewers, іtѕ really гeally
nice piece ᧐f writing on building ᥙр new
web site.
Aisha
سه شنبه بیست و پنجم اردیبهشتماه سال 1397 07:38 قبل از ظهر
When someone writes an piece of writjng he/she retains the thought of a user in his/her mind that how a
user can understand it. Therefore that's wwhy this piece of writing is amazing.
Thanks!
depforce ingredients
شنبه یکم اردیبهشتماه سال 1397 01:30 قبل از ظهر
Wonderful blog! I found itt whle searching oon Yahoo News.
Do you have anyy suggestions onn how to get listed inn Yahoo News?
I've been trying for a while but I never seem to geet there!
Manny thanks
Cialis 20 mg
جمعه هفدهم فروردینماه سال 1397 09:05 بعد از ظهر

Nicely put, Many thanks!
cialis usa cost canadian drugs generic cialis cialis tadalafil compare prices cialis uk recommended site cialis kanada cialis sans ordonnance cialis without a doctor's prescription only best offers 100mg cialis cialis generika cialis generico en mexico
What do you do for a sore Achilles tendon?
سه شنبه بیست و هشتم شهریورماه سال 1396 03:42 قبل از ظهر
You can certainly see your enthusiasm in the work you write.
The world hopes for even more passionate writers like
you who aren't afraid to mention how they believe. All the time follow your heart.
جمعه سی ام فروردینماه سال 1392 12:43 قبل از ظهر
استفاده کردم
جمعه سی ام فروردینماه سال 1392 12:13 قبل از ظهر
واقعا استفاده کردم ممنون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر