تبلیغات
سفیر قانون - قاعده ی اتلاف (بخش پایانی )
دست نوشته های شخصی

قاعده ی اتلاف (بخش پایانی )

نویسنده :جواد مزروعی
تاریخ:شنبه بیست و دوم مهرماه سال 1391-03:09 بعد از ظهر

باز گردیدم  به قاعده :

گفته شد که اتلاف مال غیر موجب ضمان است . آنچه در معنای ضمانت از این قاعده فهمیده

می شود ( عرفاً ) ، این است که ؛ جبران آنچه تلف شده به نحوه وجود اعتباریش بر عهده کسی

است که آن را تلف کرده است و این همان ضمانت است .

ولی آنچه تحت عنوان « ضمان المسمی » مطرح است ، چیزی است که دو طرف عقد ( فروشنده و

 خریدار ) در عقدهای معاوضه ای آن را عوض از آنچه در مقابل آن است از طرف دیگر قرار داده اند .

مستند قاعده ی اتلاف :

1 ـ کتاب : من اعتدی علیکم فاعتد وا علیه بمثل ما اعتدی علیکم .

هر کس بر شما تعدی کند ، به مثل آنچه بر شما تعدی شده ، تعدی کنید .  « 190 / البقره »

توضیح :

[این آیه جنبه جواز و در عین حال باز دارنده از افراط دارد . بدین معنا که عامل و دستور

بازدارنده ای است برای افراط در انتقام جویی ، ضمن اینکه جواز مقابله به مثل را می دهد .

بنابراین مستند قرار دادن این آیه برای قاعده اتلاف در حقیقت نوعی تطبیق مناقشه آمیز است .

گفته اند ، « مثل » در این آیه کنایتی است براینکه اگر هم می توان مثل مال تلف شده را گرفت و هم

قیمت آن را . در حالیکه مثل ، در این آیه به معنای میزان و حد است . برای محدود کردن تجاوز و

زیاده روی در جبران تعدی . بدین معنی که ؛ به همان میزان که به شما تعدی شده تعدی کنید ،

نه بیشتر . نظر نگارنده بر آنست که به سختی می توان این آیه را مستند قاعده اتلاف قرار داد .]

2 ـ سنت : حرمة مال المسلم ، کحرمة دمه ( رسول اکرم « ص » )

احترام مال مسلمان مانند احترام خون اوست . مستند قرار دادن این حدیث بدین شکل است که چون

خون مسلمان محترم و موجب ضمان ، مال او نیز چونین است . این حدیث دایره قاعده اتلاف را

محدود به مال مسلمان می کند . و مفهوم مخالف آن این مطلب می شود که ؛ مال غیر مسلمان

حرمتی ندارد و لذا اتلاف آن ضمان آور نیست .

عبارت قاعده ، یعنی ؛ من اتلف مال الغیر فهو له ضامن را فقها به عنوان حدیث منقول از معصوم

تلقی کرده اند و لذا مستند قاعده قرار داده اند . دامنه ی شمولیت این قاعده وسیع است و شامل

تلف مال مسلمان و غیر مسلمان می شود مگر اینکه الف و لام در « الغیر » را معرفه بگیریم که در این

صورت  « الغیر » ، فردمسلمان است  .

3 ـ اجماع : در اصل ضمان اتلاف بین فقهاء اجماع وجود دارد .

4 ـ بناء عقلاء : عقلاء وقتی شخصی مرتکب اتلاف مال دیگری می شود را ضامن پرداخت

خسارت وارده می شناسند .

بنابراین قاعده اتلاف مستند به قرآن ، سنت ، اجماع علماء و حکم عقل است .

ضمان اتلاف و ضمان ید :

ضمان اتلاف : در ضمان اتلاف ، مسئولیت از بین بردن مال غیر است و ملازمه با تحت ید بودن

                     ندارد .

ضمان ید : در ضمان ید اتلاف و از بین بردن مال غیر در بین نیست ، بلکه صرف وضع ید و

                تصرف و استیلاء بر مال غیر موجب ضمان می گردد .

 

نسبت ضمان اتلاف و ضمان ید :

1 ـ گاهی ضمان ید هست ولی ضمان اتلاف نیست . مثل اینکه شخصی مال دیگری را تصرف کرده

و بدون اینکه عملی در جهت تلف کردن مال انجام داده باشد ، مال به علت سهل انگاری نزد او تلف

شود . در این حالت شخص ؛ ضمان ید دارد ولی ضمان اتلاف ندارد .

2 ـ گاهی ضمان ناشی از اتلاف است . و ضمان ید مطرح نیست . مثل اینکه شخصی با پرتاب

سنگ شیشه پنجره دیگری را می شکند . در این مثال چون شیشه تحت ید سنگ انداز نیست ضمان

ید مطرح نمی شود .

3 ـ و گاهی هم ضمان ید و هم ضمان اتلاف تحقق می یابد مثل اینکه ؛ شخصی پس از تصرف

و استیلاء بر مال دیگری ، آن مال را بدست خود تلف نماید . در این حالت شخص واجد دو ضمان

است ؛ ضمان ید و ضمان اتلاف . بدیهی است که در عمل یک ضمان بیشتر بر عهده او مستقر نیست

( فقط شخص از دو جهت ضامن است . )

پرسش :

ـ الف ماشین ب را تصرف کرده است .

ـ ج ماشین را تلف می کند .

ـ  در اینجا دو ضمان ید و اتلاف در دو نفر ( الف و ج ) جمع شده است .

ـ جبران اتلاف به عهده چه کسی است ؟ الف یا ج ؟

توضیح و پاسخ :

مالک ( ب ) مختار است که به متصرف و یا متلف رجوع کند ولی کسی که جبران خسارت را

می کند ، تلف کننده است . ( بدین ترتیب اگر مالک به الف یا غاصب رجوع کند ، او نیز حق رجوع

به متلف را دارد . )

آیا عمد و قصد نقشی در ضمان اتلاف دارد :

منظور از عمد و قصد در اینجا ، اراده و عزم نسبت به اتلاف و تعهد به اضرار به غیر است .

عمد و قصد به چونین معنایی هیچ نقشی در تحقق ضمان اتلاف ندارد . بدین ترتیب اگر شخصی

با رعایت دقت در شکار ، گلوله را به سمت حیوانی رها کند و گلوله به گوسفند شخصی اصابت کند

شکارچی در جبران تلف گوسفند ضامن است . زیرا کافی در امر ضمان اتلاف ، انتساب تلف به

متلف است . مستفاد از ماده ی 328 قانون مدنی نیز اینست که عمد و قصد نقشی در ضمان اتلاف

ندارد .

نکته :

گرچه قصد و عمد نقشی در تحقق ضمان اتلاف ندارد ولی باید توجه داشت که از ارکان اصلی

ضمان اتلاف ، تحقق مفهوم اتلاف است . بدین معنی که تلف مال قابل انتساب به متلف باشد .

پس اگر مالی در دست شخصی به عللی خارجی تلف شود شخص ضامن نیست . زیرا عمل اتلاف

قابل انتساب به این شخص نیست .

قاعده ی اتلاف در قانون مدنی :

ماده 328 قانون مدنی : هر کس مال غیر را تلف کند ضامن آن است و باید مثل یا قیمت آن را

بدهد . اعم از اینکه از روی عمد تلف کرده باشد یا بدون عمد و اعم از اینکه عین باشد یا منفعت

و اگر آن را ناقص یا معیوب کند ضامن نقص قیمت آن مال است .

توضیح :

ـ در این ماده عمد در اتلاف شرط نیست .

ـ ضمان هم شامل تلف عین می شود و هم تلف منفعت .

ـ ضمان شامل وارد کردن نقص و عیب به مال هم می گردد .

ماده 329 قانون مدنی : اگر کسی خانه یا بنای کسی را خراب کند باید آن را به مثل صورت

اول بنا نماید و اگر ممکن نباشد باید از عهده ی قیمت برآید .

توضیح : مستفاد از این ماده آنست که اصل جبران مثلی مال تلف شده است و در صورت عدم

تمکن پرداخت قیمت آن .

ماده 330 قانون مدنی : اگر کسی حیوان متعلق به غیر را بدون اذن صاحب آن بکشد باید تفاوت

قیمت زنده و کشته ی آن را بدهد و اگر کشته آن قیمت نداشته باشد باید تمام قیمت حیوان را بدهد

ولیکن اگر برای دفاع از نفس بکشد یا ناقص کند ضامن نیست .

توضیح :

ـ بخش اخیر ماده 330 قانون مدنی استثنایی است بر قاعده ی اتلاف بدین معنی که اگر تلف برای

دفاع از جان باشد ضمانی نیست .

ـ بدین ترتیب اگر مثلاشخصی سگ نگهبان دیگری را بکشد چون کشته این سگ قیمتی ندارد ،

باید تمام قیمت سگ زنده را بدهد .

ـ و اگر مثلا ، گوسفند شخصی را بکشد ، چون کشته گوسفند هم قابل استفاده و قیمت دارد باید

ما به التفاوت قیمت گوسفند زنده و کشته را بدهد .

ـ و آخر اینکه اگر این کشتن برای دفاع از جان بوده ضمانی براو نیست .

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Cialis 20 mg
جمعه هفدهم فروردینماه سال 1397 10:13 بعد از ظهر

You made your position very well!!
cialis farmacias guadalajara cialis tadalafil click here take cialis buying brand cialis online cialis prezzo di mercato prix de cialis cialis 100 mg 30 tablet cialis for bph preis cialis 20mg schweiz achat cialis en itali
Buy cialis online
دوشنبه بیست و هشتم اسفندماه سال 1396 01:31 قبل از ظهر

Terrific facts. Cheers.
cialis name brand cheap cialis per paypa comprar cialis 10 espa241a cialis reviews cialis rckenschmerzen weblink price cialis cialis 5 effetti collaterali cialis online holland weblink price cialis acheter cialis kamagra
caritadaste.wordpress.com
چهارشنبه هجدهم مردادماه سال 1396 04:19 بعد از ظهر
Unquestionably consider that which you stated. Your favourite reason seemed to be at the web the simplest thing
to bear in mind of. I say to you, I definitely get irked at
the same time as other people consider worries that
they just don't recognize about. You controlled to hit the nail upon the highest
and defined out the entire thing without having side-effects
, folks could take a signal. Will likely be again to get more.

Thank you
http://darceykarma.weebly.com/blog/shoe-lifts-for-leg-length-discrepancy
شنبه چهاردهم مردادماه سال 1396 04:21 بعد از ظهر
Nice post. I learn something new and challenging on blogs I stumbleupon on a daily basis.
It's always useful to read through articles from other writers and use
something from their web sites.
آرش کنارکوهی
جمعه سوم آذرماه سال 1391 02:23 بعد از ظهر
موفق باشید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر