تبلیغات
سفیر قانون - قاعده ی دوم از قواعد 12 گانه ی مبنای مسئولیت مدنی ....(1)
دست نوشته های شخصی

قاعده ی دوم از قواعد 12 گانه ی مبنای مسئولیت مدنی ....(1)

نویسنده :جواد مزروعی
تاریخ:سه شنبه هجدهم مهرماه سال 1391-01:29 بعد از ظهر

دوم – قاعـــــــــده اتلاف :

آقای دکتر مدنی قاعده ی اتلاف را به عنوان یکی دیگر از قواعدی ذکر کرده است که مبنای مسئولیت

مدنی جبران خسارت است . مستند قاعده ، عبارت ؛ [ من اتلف مال الغیر فهوله ضامن ]

بوده و اتلاف هم شامل تلف مال است و هم تلف ابدان . در بیان ایشان ؛ اتلاف به دو قسم ؛

ـ اتلاف به مباشرت

ـ اتلاف به تسبیت تقسیم شده است . که در قانون مدنی این جدا بودن درج شده است .در این که

دراتلاف چه کسی مباشر و چه کسی مسبب است ، آقای مدنی (( عرف )) را معیار تعیین مباشر و

مسبب معرفی می کند . شرط تحقق اتلاف در بیان ایشان ؛

[ رابطه ی علیت بین فعل شخص و تلف مال . ] می باشد . و غیر عمدی بودن اتلاف رافع

مسئولیت مدنی جبران خسارت نیست . بنابراین اگر کسی تیری رها کند و بدون اینکه بخواهد یا

مقصر باشد ، حیوانی را بکشد ، ضامن است و باید خسارت بدهد .

متن قاعده ی اتلاف :

مشهور بین فقها در مستند ضمانت جبران اتلاف ، عبارت ؛ [ من اتلف مال الغیر فهوله ضامن ]

است . گرچه برخی عبارت ؛ [ حرمة مال المسلم کحرمة دمه .( حرمت مال مسلمان همچون

حرمت خون اوست . ) ] را نیز به عنوان مستند قاعده ی اتلاف ذکر نموده اند .

در معنای چند واژه :

معنای تلف : تلف به معنای هلاکت و نابودی است . بنابراین اتلاف مال به معنای از بین بردن مال

و نابودی آنست .

اقسام اتلاف :

اتلاف حقیقی : اگر اتلاف متعلق به ذات مال باشد ، یعنی ؛ مال دیگری به کلی از بین برود

( مثل اینکه فرش کسی را بسوزانند و یا خانه ی کسی را خراب کنند ) ، آن را اتلاف حقیقی گویند .

اتلاف حکمی : و یا از بین بردن مالیت مال برجا ماندن ذات آن ، وقتی است که نفس و ذات مال

از بین نمی رود بلکه مالیت آن نابود می شود . مثل اینکه کسی یخ متعلق به دیگری را که در تابستان

مالیت دارد در مکانی نگه دارد و در زمستان که آن یخ از مالیت افتاده به صاحبش بازگرداند .

در این حالت چون یخ در عین بقاء ، از ارزش و مالیت افتاده است ، شخص مرتکب اتلاف حکمی

شده است .

 

نکته :

مشهور فقهاء آن است که ؛ اتلاف ،در قاعده ی اتلاف بطور کلی شامل اتلاف حکمی نمی شود .

این نکته بدان معنا نیست که در اتلاف حکمی ضمانت و جبران خسارت نیست بلکه منظور آنست

که ، عبارت ؛ [ من اتلف مال الغیر فهوله ضامن ] شامل اتلاف حقیقی می شود . و ضمانت در مورد

از بین بردن مالیت مال غیر از نابود کردن ذات خود مال است . لذا برای مستند ضمانت اتلاف

حکمی و جبران خسارت این گونه اتلاف بایستی به مستندات دیگری متمسک شد .

که در این خصوص آیه ی [ فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم ] به عنوان مستند

جبران اتلاف حکمی ذکر شده است .

 

در معنای مال :

1ـ تعریف فقیهان : المال ما یبدل بازائه المال . مال چیزی است که در مقابل آن مال بدهند .

ملاحظه می شود که این تعریف ، تعریفی دوری است زیرا تعریف ، مبتنی بر تعریف مال است .

2ـ دیگر نظر : مال چیزی است که نزد مردم مورد قبول و رغبت قرار گرفته باشد تا نیازشان را

در رابطه با گذران زندگی تأمین کنند . به عبارت دیگر مال در عرف و نزد خردمندان عبارت است

از ؛ هر چیزی که مردم در تدبیر کارهایشان ، در امور زندگی و معیشتشان ، در حال سلامت

و بیماری و حتی مرگ به آن نیاز دارند .

ـ اموال شامل ؛ اشیاء مفتول و غیر مفتول از قبیل ؛ خوراکی ها ، پوشیدنی ها ، محل سکونت ،

وسایل نقلیه ، اشیاء زینتی ، اوراق بهادار و اقسام پول می شود .

ـ مال گاهی مستقل است . مثل ؛ چیزهایی که برای رفع مایحتاج از آنها استفاده می شود . و گاهی

غیر مستقل است مانند منافع حاصله . ( مثل اجرت نقل و انتقال اجسام ) .

ـ در یک تقسیم بندی مال به دو قسم ؛

ـ اموال با ارزش تکوینی : که مالیت آنها به واسطه جعل در عالم اعتبار نیست .

ـ اموال با ارزش اعتباری : که فی حد نفسه و به خودی خود برای رفع نیاز و احتیاجات مورد

استفاده قرار نمی گیرند . بلکه بعد از اعتبار یافتن مورد استفاده قرار گرفته و نیازها را مرتفع

می گردانند . مثل اوراق بهادار .

ملاک مالیت مال :

یکم ـ آن چیز یکی از نیازمندی های انسان را رفع کند .

دوم ـ آن چیز بگونه ای باشد که به واسطه ی آن یکی از این امور مانند ؛ اوراق بهادار و پولهای

طلایی و نقره ای حاصل شود یا یکی از این امور در جایی عوض برای جنس دیگر از این امور

در معامله واقع شود . مالیت در این معنا از امور اعتباری است ( مثل ؛ اوراق بهادار ) .

توضیح : اوراق بهادار مالیت اش به اعتبار شخص دیگری است .لذا این اعتبار توسط آن شخص

می تواند برداشته شود .

3 ـ مفهوم مال در نظرگاه دکتر کاتوزیان :

آقای کاتوزیان در کتاب حقوق مدنی ( اموال و مالکیت ) مطالبی پیرامون مفهوم مال و ارزش و

حقوق مالی بیان داشته اند که به اختصار بیان می گردد .

مفهوم مال :

از نظر حقوقی ، به چیزی مال گفته می شود که دارای دو شرط اساسی باشد ؛

ـ مفید باشد و نیازی را برآورد ، خواه آن نیاز مادی باشد یا معنوی

ـ قابل اختصاص یافتن به شخص یا ملت معین باشد .

چند نکته  :

ــ دریاهای آزاد و هوا و خورشید ، علی رغم مفید بودن ، مال نیستند زیرا هیچکس نمی تواند نسبت

به آن ادعای مالکیت انحصاری کند .

توضیح نگارنده : {همانطور که ایشان در ادامه بیان می دارند ؛ لازم نیست که مال دارای مالک

خاص باشد چرا که قانون مدنی ، آبهای مباح و زمین موات و شکار را هم مال محسوب کرده است ،

حداقل در مورد دریاهای آزاد می توان گفت که ؛ عنوان بندی چیزی تحت عناوین ؛ آبهای ساحلی و

آبهای آزاد ، دریاها را از مالیت در دریاهای آزاد نمی اندازد . آبهای آزاد در حقیقت مال مشاع اند . }

ــ اگر مال در گذشته ، ویژه ی کالای مادی بوده ، امروزه شامل ؛ زمین و اموال منقول و مطالبات و

حقوق مالی و حق تألیف و اختراع و سر قفلی هم می شود .

ــ بر گرفته از مصادیق مندرج در مواد ؛ 872 ، 946 ، 1214 ، 1217 قانون مدنی به نظرمی رسد

مال در قانون مدنی اعم از تمام اشیاء و حقوقی است که دارای ارزش اقتصادی است .

واژه ی مال در عرف کنونی :

ــ مادی ، مال در معنای مادی و محدود به اشیایی گفته می شود که موضوع داد و ستد حقوقی بین

اشخاص قرار می گیرد . مانند ؛ خانه و اتومبیل و فرش و جواهر .

ــ حقوقی ، مال در معنای حقوقی عبارت است از ، حقوق مالی است که به اشخاص امکان انتفاع از

اشیاء مادی را می دهد . مانند ؛ حق مالکیت و طلب از دیگران .

توضیح : ایشان ، اموال و حقوق مالی را دو مفهوم جداگانه نمی دانند .

مال و ارزش اقتصادی :

ـ ارزش اقتصادی نتیجه ی رغبتی است که اشخاص برای بدست آوردن چیزی در خود احساس

می کنند .

ـ گرچه ، چون خواست ها و نیازهای مردم یک جامعه شبیه هم است و بدین سبب گفته می شود که

ارزش ؛ چهره نوعی و همگانی دارد . ولی هیچ منعی نیست که مالی نزد دو طرف معامله ارزش

مالی داشته باشد . مثل ؛ عکس ها و یادگارهای خانوادگی برای دو نفر که ممکن است در بازار

ارزشی نداشته باشد .

ـ کم و اندک بودن چیزی ، آن را از مالیت نمی اندازد . یک دانه ی گندم مال است و یک خرمن آن

نیز مال . زیرا ارزش مجموع ( خرمن ) از ارزش اجزاء حاصل می شود . بنابراین هر دانه گندم

هم مفید است و هم قابل تملک .

بنابراین اینکه در تعریف مال گفته می شود که ؛ چیزی است که ارزش دادوستد دارد و در برابر آن

پول یا مال دیگر داده می شود ، و معیار تمیز این ارزش را عرف بازار معرفی کرده اند ، قابل خدشه

بوده و از جامعیت لازم برخوردار نیست .

مال و آینده :

اگر مالی به حکم عادت در آینده ایجاد شود و زمینه ی این وجود در دید عرف ارزش دارد ،

باید آن را مال یا در حکم مال دانست . ( مثل ؛ میوه درخت )

حق مالی : امتیازی است که حقوق هر کشور ، به منظور تأمین نیازهای مادی اشخاص به آنها

می دهد . مانند ، حق مالکیت ، حق انتفاع ، حق مطالبه مبلغی پول و حق مطالبه انجام دادن کاری

معین

خصوصیت حقوق مالی :

حقوق مالی چون قابلیت مبادله ی با پول دارد ، انتقال پذیرند . لذا هم به ئارثان شخص منتقل می شود

و هم قابل معاوضه و دادوستد هستند . طلبکاران نیز می توانند با توقیف و فروش حق مالی به طلب

خود برسند .

حق غیر مالی : امتیازی است که هدف آن رفع نیازهای عاطفی و اخلاقی انسان است . که ارزش

دادوستد ندارد و قابل ارزیابی به پول و مبادله نیست . مانند ؛ حق زوجیت ، حق ابوت و نبوت ،

حق ولایت ، حق پدیده آورنده اثر ادبی یا هنری در انتشار آن . . . . . .

خصوصیت حق غیر مالی :

ـ این حق آثار مالی دارد . مثل ، حق زوجیت که امکان مطالبه ی نفقه را فراهم می کند و یا حق

وراثت که موجب می شود شخص ( وارث ) ارث را تملک کند .

ـ اصل حق غیر مالی قابل واگذاری نیست و نمی توان آن را وسیله تحصیل مال قرار داد و یا منتقل

کرد  ( مثل حق وراثت ) . و نیز طلبکار نمی تواند برای تأمین و وصول طلب خود این حقوق را ؛

توقیف یا تملک و یا به فروش برساند .

یک پرسش : آیا این خصوصیت حق غیر مالی منافاتی با حق حبس ندارد ؟ زوجیت و همبستری

حق غیر مالی است . ولی زوجه با تن ندادن به همبستری ( توقیف حق همبستری ) مطالبه ی طلب

خود یا مهریه را می کند .

یک نکته :

بعضی از حقوق واجد دو چهره مالی و غیر مالی هستند . مثل ؛ حق تألیف . بدین ترتیب هرگاه

نویسنده ای حق انتشار آثار خود را به دیگری واگذار می کند ، در حقیقت جنبه مالی حق التألیف را

انتقال داده ، ولی حق اخلاقی ( غیر مالی ) او درباب دفاع از انتقادهای نابجا و جلوگیری از تقلید و

تحریف اثر ، برای او باقی است . ( گرچه لطمه زدن به حق اخلاقی و غیر مالی اثر ، به حق مالی و

منافع مادی آن نیز لطمه وارد می کند . )




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Buy generic cialis
دوشنبه هفتم خردادماه سال 1397 09:19 قبل از ظهر

Cheers, Lots of facts.

callus only here cialis pills only now cialis for sale in us we recommend cheapest cialis cialis generique 5 mg click here cialis daily uk cialis dose 30mg safe dosage for cialis cialis professional yohimbe look here cialis cheap canada
Cialis canada
جمعه هفتم اردیبهشتماه سال 1397 11:59 بعد از ظهر

Nicely put, Thanks!
i recommend cialis generico il cialis quanto costa price cialis per pill dose size of cialis cialis tadalafil online tadalafil 10 mg cialis lilly tadalafi cialis pas cher paris generic cialis soft gels acheter du cialis a geneve
Viagra sans ordonnance
سه شنبه چهارم اردیبهشتماه سال 1397 07:40 بعد از ظهر

Thanks, A good amount of material!

get viagra prescription online buy viagra europe cheap viagra with prescription buyviagra buy viagra with no prescription viagra cheap price how do i buy viagra buy cheap viagra no prescription where to get viagra prescription buy a viagra online
Cialis generic
شنبه هجدهم فروردینماه سال 1397 09:45 قبل از ظهر

Good write ups. Appreciate it!
40 mg cialis what if i take generic cialis tadalafil miglior cialis generico generic cialis levitra order a sample of cialis link for you cialis price wow cialis 20 brand cialis nl safe site to buy cialis online generic cialis pill online
Online cialis
شنبه چهارم فروردینماه سال 1397 09:30 قبل از ظهر

Whoa tons of valuable material.
buy online cialis 5mg cialis for daily use cialis super kamagra side effects for cialis cialis 30 day trial coupon click here take cialis we choice cialis pfizer india prices on cialis 10 mg viagra or cialis cialis for bph
What causes the heels of your feet to burn?
سه شنبه بیست و هشتم شهریورماه سال 1396 01:36 قبل از ظهر
Write more, thats all I have to say. Literally, it
seems as though you relied on the video to make your point.
You obviously know what youre talking about, why throw away your intelligence on just posting videos to your site when you
could be giving us something informative to read?
foot problems
شنبه هجدهم شهریورماه سال 1396 06:46 قبل از ظهر
It's an amazing article in favor of all the online users; they will obtain advantage from it I
am sure.
amanda7hayden35.jimdo.com
شنبه چهاردهم مردادماه سال 1396 06:51 بعد از ظهر
magnificent points altogether, you just won a new
reader. What would you recommend in regards to your post that you made
a few days ago? Any sure?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر