تبلیغات
سفیر قانون - قاعده ی لاضرر (بخش پایانی )
دست نوشته های شخصی

قاعده ی لاضرر (بخش پایانی )

نویسنده :جواد مزروعی
تاریخ:پنجشنبه شانزدهم شهریورماه سال 1391-12:56 بعد از ظهر

    سخن آخر اینکه :

    

     با توجه به مفاد حدیث و داستان شأن صدور آن ، از این قاعده نمی توان مسئولیت مدنی جبران 

 

    خسارت را نتیجه گرفت .و قاعده در مقام بیان عدم وجود حکم ضرری در اسلام است .

 

   اگر به داستان سمرة هم عنایت شود می بینیم ؛ سمرة می خواسته از حکم مالکیت و محترم بودن

 

    مالکیت که حکم شرعی است سوء استفاده کرده ،برای خانواده ی مرد انصاری مزاحمت ایجاد نماید

 

    پیامبر اکرم هم با صدور دستور قلع نخل ، گویی در مواجهه با اعتراض سمرة که مالکیت و تسلیط را

 

    ابزار این مزاحمت قرار داده بود ، بیان می دارند : لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام. بدین معنی که درست

 

   است که در شرع مالکیت محترم است ، ولی اگر با سوء استفاده از این حکم شرعی (مالکیت )

 

   بخواهیم زیانی به دیگری وارد کنیم ، دیگر آن حکم شرعی که زیان بار شده، برداشته می شود . زیرا

 

    در اسلام حکم ضرری نداریم .

 

 

موارد استفاده ی قاعده ی لا ضرر در قانون مدنی :

 

    از این قاعده در 13 ماده از قانون مدنی استفاده شده که ذیلاً بیان می گردد.

 

1 ــ ماده ی 65 قانون مدنی :

 

       صحت وقفی که به علت اضرار دیان واقف ، واقع شده باشد منوط به اجازه ی دیان است .

 

      (کاربرد قاعده ی لاضرر در این ماده با توجه به مفهوم عدم وجود حکم ضرری در اسلام می باشد )

 

2 ــ  ماده ی 114 قانون مدنی :

 

      هیچ یک از شرکاء نمی تواند دیگری را اجبار بر بنا و تعمیر دیوار مشترک نماید. مگر اینکه دفع ضرر به

 

     دیگری ممکن نباشد .

 

     ( عدم اجبار شریک ، حکم شرعی است .ولی در تعارض با بروز ضرر ، اجبار شریک جایز می شود ).

 

3 ــ ماده ی122 قانون مدنی :

 

     اگر دیواری متمایل به ملک غیر یا شارع و نحو آن باشد که مشرف به خرابی گردد صاحب آن ، اجبار

 

    می شود که آن را خراب کند.

 

    (گر چه دیوار در مالکیت شخص است وبر آن تسلط دارد ، ولی به علت خراب شدن امکان ضرر به غیر

 

    وجود دارد .به استناد قاعده ی لا ضرر ، صاحب دیوار ملزم به تخریب می گردد.).

 

4 ــ ماده ی 132 قانون مدنی :

 

     کسی نمی تواند در ملک خود تصرفی کند که مستلزم تضرر همسایه شود مگر تصرفی که به قدر

 

    متعارف وبرای رفع حاجت یا رفع ضرر از خود باشد.

    ( بنا بر قاعده ی تسلیط ، تصرف بر اموال خود جایز است .ولی اگر این تصرف موجب ضرر به همسایه

 

     گردد. دایره ی قاعده ی تسلیط محدود شده و مالک از تصرف در ملک خود منع می گردد . ).

 

5 ــ ماده ی 138 قانون مدنی :

 

     حریم چشمه و قنات از هر طرف در زمین رخوه ( 500 ) گز و در زمین سخت (250 ) گز است .لیکن اگر

 

     مقادیر مذکوره در این ماده و ماده ی قبل برای جلوگیری از ضرر کافی نباشد ، به اندازه ای که برای

 

     رفع ضرر کافی باشد به آن افزوده می شود .

 

     (در این ماده هم قاعده ی لاضرر دایره ی قانون تعیین حریم را محدود کرده است تا از ضرر جلوگیری

 

      کند .).

 

6 ــ ماده ی 139 قانون مدنی :

 

        حریم در حکم ملک صاحب حریم است وتملک و تصرف در آن که منافی باشد با آنچه مقصود از حریم

 

      است بدون اذن از طرف مالک ، صحیح نیست و بنابراین کسی نمی تواند در حریم چشمه و یا قنات

 

      دیگری چاه یا قنات بکند ،ولی تصرفاتی که موجب تضرر نشود جایز است .

 

     ( تصرف در حریم در حکم تصرف در ملک است، ولی تصرف بدون زیان . چون مشمول قاعده ی لاضرر

 

      ، یعنی عدم وجود حکم ضرری در اسلام نمی شود جایز است .)

 

7 ــ ماده ی 159 قانون مدنی :

 

     هرگاه کسی بخواهد جدیداً زمینی در اطراف رودخانه احیاء کند . اگر آب رودخانه زیاد باشد و برای

 

    صاحبان اراضی سابق ، تضییقی نباشد ، می تواند از آب رودخانه زمین جدید را مشروب کند و الا حق

 

    بردن آب ندارد اگر چه زمین او بالا تر از سایر اراضی باشد .

 

   ( در اینجا ، گرچه زیانی متوجه ی صاحبان اراضی سابق نیست ولی بروز تضییق که از مصادیق ضرار

 

    است. مشروب کردن زمین جدید را مشمول قاعده ی لاضرر و لاضرار کرده است .)

 

8 ــ ماده ی 591 قانون مدنی :

 

    در این ماده تقسیم اموال مشترک شرکت را به دو نحو جایز دانسته ؛

 

       ـــ تراضی شرکاء

 

      ـــ اجبار حاکم در صورت عدم توافق .

 

   ( ولی بنا بر قاعده ی لاضرر ، شرط بی ضرر بودن تقسیم را در حالت اجبار حاکم لحاظ کرده است زیرا

 

     حکم ضرری در اسلام نیست .).

 

9 ـــ ماده ی 592 قانون مدنی :

    در این ماده شریک متضرر اجبار به تقسیم نمی شود زیرا بنا برقاعده ی لاضرر ،حکم زیانبار در اسلام

 

   وجود ندارد .

 

10 ــ ماده ی594 قانون مدنی :

 

       در این ماده به حاکم این اجازه را می دهد که بنا بر قاعده ی لاضرر ،شریک ممتنع از تنقیه و تعمیر

 

     قنات مشترک را مجبور به تنقیه یا تعمیر یا اجاره یا بیع سهم خود نماید .( این ماده بسیار شبیه به

 

     داستان سمرة بن جندب است .)

 

11 ــ ماده ی 600 قانون مدنی :

 

      هرگاه در حصه ی یک یا چند نفر از شرکاء عیبی ظاهر شود که در حین تقسیم ، عالم به آن نبوده

 

     ،شریک یا شرکاء مذبور حق دارند تقسیم را بهم بزنند.

 

    (چون ظهور عیب در حصه موجب زیان است ، بنا برقاعده ی لا ضرر می توان تقسیم را بهم زد در 

 

     حالیکه به موجب ماده ی 599 تقسیم صحیح لازم است و قابل بر هم زدن نیست . بدین ترتیب

 

     قاعده ی لاضرر در ماده ی 600 ،لزوم مذکور در ماده ی 599 را برداشته است .)

 

12  ــ ماده ی 833 قانون مدنی :

 

     ورثه ی موصی نمی تواند در موصی به تصرف کند .مادام که موصی له ، رد یا قبول خود را به آنها

 

    اعلام نکرده باشد . اگر تأخیر این اعلام موجب تضرر ورثه باشد حاکم ، موصی له را مجبور می کند

 

    که تصمیم خود را معین نماید .

 

   (در این ماده قاعده ی لاضرر به حاکم این اجازه را داده که موصی له را مجبور به اعلام تصمیم خود کند

 

     زیرا تأخیر وی موجب ضرر ورثه می شود .)

 

13 ــ ماده ی 1130 قانون مدنی :

 

      علی رغم اینکه در شرع و قانون، طلاق در اختیار زوج است .ولی در این ماده با استفاده از قاعده ی

 

    لا ضرر ، به داد گاه این اجازه را داده که زوجی راکه زوجه اش دچار عسر و حرج (ضر و ضرار ) شده

 

    اجبار به طلاق نماید ودر صورتی حتی به اذن حاکم شرع زوجه طلاق داده شود .

 

 

نتیجه گیری از این بحث :

 

    همانگونه که ملاحظه شد ، در هیچ یک از مواد سیزده گانه ی قانون مدنی از قاعده ی

 

      لاضرر به عنوان مستند مسئولیت مدنی جبران ضرر وزیان استفاده نشده .این امر اثبات

 

  می کند که قاعده ی لا ضرر در مقام بیان نفی حکم ضرری در اسلام است نه جبران خسارت.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
std test
شنبه سیزدهم آبانماه سال 1396 04:44 بعد از ظهر
از همکارانم، مقاله خوب و خواسته های خوب در اینجا توضیح دادم، من واقعا از آن لذت می برم
توسط این
What is a heel lift?
دوشنبه بیست و هفتم شهریورماه سال 1396 04:36 قبل از ظهر
Howdy very nice site!! Man .. Excellent .. Superb .. I will bookmark your web
site and take the feeds also? I'm satisfied
to search out numerous useful information here within the post, we want work out more strategies on this regard,
thank you for sharing. . . . . .
Foot Pain
دوشنبه شانزدهم مردادماه سال 1396 02:31 قبل از ظهر
Great web site you've got here.. It's hard to find high quality writing like yours these days.
I honestly appreciate individuals like you! Take care!!
Alan
دوشنبه بیست و پنجم اردیبهشتماه سال 1396 04:24 بعد از ظهر
Hmm it looks like your site ate my first comment (it was extremely long) so I guess I'll just
sum it up what I submitted and say, I'm thoroughly enjoying your blog.
I as well am an aspiring blog blogger but I'm still new to everything.
Do you have any tips for inexperienced blog writers?
I'd certainly appreciate it.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر